Rosemarijn vertelt #10 - De schaduw van de teacher: wanneer leiderschap macht wordt

Verhalen uit het veld over intimiteit, relaties, lichaam en schaduw

Over tantra, consent, projectie, goeroeschap en waarom een goede teacher zelf leerling blijft

“Weet je wat jij nodig hebt, Rosemarijn?”

Er zijn van die zinnen die je jaren later nog bijna woordelijk kunt terughalen, omdat je achteraf pas helemaal begrijpt wat er op dat moment gebeurde. Ik volgde zelf een opleiding waarin we werkten met intimiteit en bevond me in een kwetsbare en tegelijkertijd heel wezenlijke periode van mijn leven. Ik was dertig jaar samen geweest met een man en worstelde met gevoelens voor vrouwen die steeds duidelijker naar de oppervlakte kwamen. Mijn coming-out raakte aan mijn identiteit, mijn seksualiteit en mijn vrouwelijkheid, en tegelijkertijd droeg ik vanuit mijn kindertijd een seksueel trauma met me mee.

Ik wilde in die periode meer contact maken met mijn vrouwelijkheid, mijn bekken en mijn bekkenbodem. Ik voelde dat daar spanning en bescherming zaten en verlangde ernaar om daar zachter in te worden. Niet door mezelf ergens doorheen te duwen, maar door te begrijpen wat mijn lichaam mij probeerde te vertellen.

Tijdens die opleiding kwam een mannelijke facilitator naar me toe.

“Weet je wat jij nodig hebt, Rosemarijn? Jij moet bij mij een tantraopleiding volgen waarin we geen kleren aan hebben. En jij hebt het nodig om van mij een yoni-massage te ontvangen.”

Hij raakte daarmee precies aan iets wat werkelijk in mij leefde. Ik vond tantra spannend, zeker in combinatie met naaktheid, en ik wist dat er rond mijn bekken en seksualiteit nog veel te onderzoeken was.

Maar tegelijkertijd voelde ik vrijwel direct: wacht eens even, hier gebeurt iets anders.

Ik werkte zelf al jarenlang als coach en trainer en was vanuit Voice Dialogue en mijn werk met overdracht en tegenoverdracht vertrouwd met projectie. Ik dacht helemaal niet: wat een slechte man. Integendeel, ik vond hem op andere vlakken een heel goede facilitator en heb ook werkelijk dingen van hem geleerd.

Alleen hier projecteerde hij iets.

Hij zag iets in mij, maar maakte zichzelf vervolgens onderdeel van de oplossing

Dat was wat mij raakte.

Hij zag mijn kwetsbaarheid en mijn verlangen om verder te komen, maar verbond daar vrijwel onmiddellijk een oplossing aan. Niet alleen had ik volgens hem een tantraopleiding zonder kleding nodig, híj moest degene zijn bij wie ik die zou volgen en híj zou mij de yoni-massage moeten geven.

En juist daar begon voor mij iets te wringen.

Want wie bepaalt eigenlijk dat mijn spanning een blokkade is? Wie bepaalt dat mijn nee iets is waar ik doorheen moet? En waarom zou precies degene die dat constateert ook degene moeten zijn die mij vervolgens de oplossing aanbiedt?

Ik voelde op dat moment heel sterk dat ik helemaal geen quick fix nodig had.

Ik had vertraging nodig.

Misschien hoefde mijn bekken zich nog helemaal niet te ontspannen. Misschien had mijn lichaam een ongelooflijk goede reden om zich te beschermen. Misschien hoefde mijn schaamte niet zo snel mogelijk weg, maar wilde ze eerst gezien worden. Misschien was heling voor mij op dat moment helemaal niet dat ik mijn kleding durfde uit te trekken of een yoni-massage van een man kon ontvangen, maar dat ik eindelijk zo dichtbij mezelf kon blijven dat ik kon voelen:

Dit wil ik nu niet.

En dat mijn nee vervolgens nergens naartoe hoefde.

Daar ligt voor mij het verschil tussen leiderschap en macht

Ik ben niet voor macht. Ik ben juist heel kritisch op macht.

Leiderschap is voor mij iets wezenlijk anders.

Een goede leider kan voor een groep gaan staan, een visie uitdragen, confronteren en richting geven zonder de innerlijke vrijheid van een ander kleiner te maken. Sterker nog, goed leiderschap helpt iemand juist om steviger in zichzelf te komen.

Macht doet voor mij iets anders. Wanneer ik macht over jou nodig heb, heb ik blijkbaar iets van jou nodig om mijn eigen positie te kunnen voelen. Misschien heb ik jouw bewondering nodig, jouw gehoorzaamheid, jouw bevestiging of het gevoel dat jij mij nodig hebt. En juist daarom zie ik macht uiteindelijk niet als kracht, maar als een vorm van zwakte. Onder de behoefte om macht over een ander uit te oefenen ligt voor mij bijna altijd iets wat in de persoon zelf nog onvoldoende gedragen kan worden.

Dat is ook waarom goeroeschap zo verleidelijk kan zijn. Niet alleen voor degene die de goeroe volgt, maar misschien nog wel meer voor degene die langzaam begint te geloven dat hij er één is.

“Jouw weerstand bewijst dat je dit nodig hebt”

Daar zit een dynamiek in die ik binnen tantra, intimiteitswerk en persoonlijke ontwikkeling gevaarlijk vind.

Een teacher zegt dat jij een bepaalde ervaring nodig hebt. Wanneer jij ja zegt, bevestigt dat zijn inzicht. Maar wanneer jij nee zegt en vervolgens te horen krijgt dat jouw weerstand juist laat zien hoe diep jouw blokkade zit, heeft de teacher opnieuw gelijk.

Dan kun je eigenlijk niet meer winnen.

Je ja bewijst dat de teacher gelijk heeft en je nee ook.

En daarmee verdwijnt werkelijk consent.

Een nee is namelijk niet automatisch trauma. Een grens is niet automatisch angst en weerstand is niet automatisch een blokkade waar iemand doorheen moet worden geholpen. Soms is het grootste resultaat van jarenlang innerlijk werk juist dat je eindelijk kunt voelen dat iets niet voor jou klopt.

Dat is voor mij innerlijk consent.

Ik gaf de vraag daarom aan hem terug

Ik werd niet boos op deze facilitator. Ik voelde eigenlijk vooral nieuwsgierigheid en vroeg hem wat maakte dat hij zo zeker wist dat dit was wat ik nodig had, en waarom hij zichzelf positioneerde als degene die mij die ervaring moest geven.

Ik weet nog dat er onmiddellijk iets veranderde.

Want ineens ging het niet alleen meer over mijn zogenaamde blokkade. De spiegel draaide om en er kwam ook ruimte om te kijken naar wat híj meenam in onze ontmoeting.

Dat moment is me altijd bijgebleven, juist omdat het zo eenvoudig was.

Ik hoefde hem niet te ontmaskeren.

Ik hoefde hem geen slechte man te maken.

Ik hoefde alleen mijn eigen innerlijke kompas serieus te nemen.

De schaduw van een teacher hoeft helemaal niet groots en meeslepend te zijn

Wanneer we aan een goeroe of een narcistische leider denken, zien we misschien iemand voor ons die openlijk bewondering eist en zichzelf fantastisch vindt. Maar zo duidelijk hoeft het helemaal niet te zijn.

De behoefte aan bewondering kan ontzettend subtiel zijn. Een teacher kan heel bescheiden spreken en ondertussen steeds degene blijven die weet wat jij nog niet weet. Iemand kan voortdurend over gelijkwaardigheid praten, maar jouw kritiek uiteindelijk altijd teruggeven als jouw projectie, weerstand of onverwerkte schaduw.

En dat is precies waarom een teacher zijn eigen schaduw moet blijven onderzoeken.

Want natuurlijk doet bewondering iets met een mens. Wanneer je voor een groep staat, mensen naar je luisteren en deelnemers vertellen dat je hun leven hebt veranderd, kan dat heerlijk voelen. Daar hoeven we helemaal niet schijnheilig over te doen.

Het wordt pas ingewikkeld wanneer je die bewondering nodig begint te hebben.

Dan kan leiderschap langzaam veranderen in macht.

En toch heb ik ontzettend veel respect voor teachers

Juist nu ik zelf opleider ben, voel ik hoeveel respect ik heb voor mensen die bereid zijn hun kop boven het maaiveld uit te steken. Zodra je werkelijk lesgeeft, moet je ergens voor staan. Je kunt niet voortdurend alle kanten openhouden omdat je bang bent dat iemand je afwijst.

En natuurlijk gebeurt die afwijzing.

Eerst kunnen we onze teachers enorm bewonderen en alles wat we zelf nog niet kunnen dragen op hen projecteren. Vervolgens ontdekken we dat ze ook maar mensen zijn, met blinde vlekken, verlangens en schaduw, en dan willen we ze soms net zo hard weer van het voetstuk trekken waarop we ze zelf hebben gezet.

Daarom denk ik soms aan de Rode Koningin uit Alice in Wonderland: Off with their heads!

Ook dat is schaduw.

Een teacher mag fouten maken. Ik maak fouten. Iedereen die werkelijk zijn nek uitsteekt en met mensen werkt, zal ooit iets verkeerd zien of een interventie doen die achteraf anders had gekund.

Voor mij gaat het daarom niet over foutloos zijn.

Het gaat over wat je doet wanneer iemand jou de spiegel teruggeeft.

Daarom wil ik zelf leerling blijven

Dat is misschien wat deze ervaring mij het meest heeft geleerd. Hoe meer mensen naar je gaan luisteren, hoe belangrijker het wordt dat jij zelf mensen om je heen houdt naar wie je kunt luisteren.

Ik zoek dat bewust op. Als vijftiger laat ik me graag begeleiden door mensen in de zeventig die mij vanuit hun levenservaring weer op een andere manier kunnen zien. Tegelijkertijd kan iemand uit Gen Z mij net zo goed volledig wakker schudden met een nieuwe blik op iets waarvan ik dacht dat ik het allang begreep.

Dat vind ik heerlijk.

Ik wil niet op een punt komen waarop ik denk dat ik de waarheid in pacht heb omdat ik zelf voor een groep sta. Juist als teacher wil ik leerling blijven, omdat mijn eigen schaduw niet verdwijnt zodra er opleider achter mijn naam staat.

En precies dat willen we binnen de Intimacy & Shadow Work Practitioner-opleiding van Yuman Art ook meegeven. Je kunt leren over consent, overdracht, tegenoverdracht, projectie en professionele grenzen, maar uiteindelijk begint veilig intimiteitswerk bij de bereidheid om steeds opnieuw naar jezelf te kijken.

Niet vanuit angst om iets fout te doen, maar vanuit nieuwsgierigheid naar wat jij zelf meeneemt in de ruimte.

De facilitator uit mijn verhaal was voor mij geen slechte man. Hij was op verschillende vlakken zelfs een heel goede facilitator. Alleen op dat moment kwam zijn eigen schaduw onze ontmoeting binnen.

En misschien is dat uiteindelijk wel de menselijke maat waar ik naar zoek.

Een goede teacher hoeft niet boven zijn deelnemers te staan. Die hoeft geen macht over hen te hebben om leiding te kunnen geven. Integendeel: voor mij wordt leiderschap juist krachtiger wanneer de ander steeds vrijer wordt om zijn eigen waarheid te voelen.

Want hoe kwetsbaarder het gebied waarin we werken, hoe minder haast we volgens mij mogen hebben met de oplossing.

Soms is heling niet dat iemand eindelijk doet waar hij jarenlang bang voor was.

Soms is heling dat iemand voor het eerst heel rustig kan voelen:

nee, dit wil ik niet.

En dat er vervolgens niemand tegenover hem staat die probeert daar alsnog een ja van te maken.