Rosemarijn vertelt #07 - Ze wilde haar man niet verlaten, ze wilde ook van een vrouw kunnen houden

Verhalen uit het veld over intimiteit, relaties, lichaam en schaduw

Over polyamorie, biseksualiteit, monogamie en wat er gebeurt wanneer een verlangen de schaduw van een relatie wakker maakt

Ze hield van haar man en toch ontbrak er iets

Toen ze bij mij binnenkwamen voor relatietherapie, zag ik geen stel dat uitgekeken was op elkaar. Ik zag twee mensen die na vijftien jaar nog steeds ontzettend veel van elkaar hielden, samen een gezin hadden opgebouwd en eigenlijk helemaal niet van plan waren geweest om hun relatie fundamenteel te veranderen. Er was geen affaire die ontdekt was, geen geheime tweede relatie en ook geen partner die met één been buiten het huwelijk stond. Er was alleen iets in haar wakker geworden wat zich niet langer liet terugstoppen in de vorm waarin hun relatie jarenlang zo vanzelfsprekend had bestaan.

Ze was steeds duidelijker gaan voelen dat ze niet alleen op mannen viel, maar ook op vrouwen. Haar biseksualiteit was niet ineens uit het niets ontstaan, maar kreeg gaandeweg meer ruimte in haar bewustzijn. Daarmee ontstond ook een verlangen dat ingewikkelder was dan alleen seksuele nieuwsgierigheid. Ze wilde haar man niet verlaten en ook niet simpelweg een keer seks met een vrouw om daarna terug te keren naar hun vertrouwde monogame relatie. Ze wilde onderzoeken of er in haar leven ruimte kon bestaan om werkelijk een relatie met een vrouw aan te gaan en tegelijkertijd van haar man te blijven houden.

Haar man voelde onmiddellijk dat deze vraag niet zomaar over seksualiteit ging. Als zij dit deel van zichzelf werkelijk zou gaan onderzoeken, kon dat hun hele huwelijk veranderen.

En juist omdat ze elkaar niet kwijt wilden, besloten ze er niet half in te stappen.

Ze kozen niet voor een paar gesprekken, maar voor een jaar

Ze hadden allebei heel scherp door dat dit geen vraagstuk was dat we in een paar coachsessies even konden oplossen. Daarvoor stond er te veel op het spel. Hun huwelijk, hun gezin, hun seksualiteit, haar identiteit, zijn gevoel van veiligheid en vooral hun verlangen om elkaar tijdens dit proces niet kwijt te raken waren allemaal met elkaar verweven.

Daarom kozen ze voor een exclusief jaartraject met mij.

Een intensief en persoonlijk traject waarin we niet alleen zouden praten wanneer het misging, maar waarin ik gedurende een heel jaar met hen mee kon lopen. Dat vind ik bij dit soort fundamentele processen ongelooflijk waardevol, omdat ontwikkeling zich zelden netjes gedraagt tussen twee afspraken door. Je kunt na een prachtige sessie denken dat je iets volledig hebt doorzien en drie weken later ineens midden in een oud patroon zitten omdat er een bericht binnenkomt, iemand verliefd wordt of een innerlijk kind volledig in paniek raakt.

Zij wilden juist dát serieus nemen.

Ze wisten dat er terugval zou kunnen komen, dat oude patronen opnieuw geactiveerd konden worden en dat projecties soms zo werkelijk voelen dat je vergeet dat je aan het projecteren bent. Ze wilden elkaar niet loslaten wanneer het moeilijk werd en hadden allebei besloten dat hun relatie en hun gezin de hoogste prioriteit verdienden terwijl ze tegelijkertijd eerlijk wilden onderzoeken wat er in haar wakker was geworden.

Dat betekende niet dat ik ze kon beloven dat ze na dat jaar nog bij elkaar zouden zijn. Zo werk ik niet. Het betekende wel dat we de tijd hadden om niet vanuit paniek onmiddellijk grote conclusies te hoeven trekken.

We konden laag voor laag gaan kijken.

Hij dacht eerst dat ze misschien samen iets konden onderzoeken

In het begin probeerde haar man haar verlangen te begrijpen vanuit een vorm die voor hem nog enigszins overzichtelijk voelde. Misschien konden ze samen experimenteren en kon er af en toe een vrouw bij komen, waarbij hij aanwezig zou zijn. In die mogelijkheid bleef het nieuwe als het ware nog binnen de muren van hun bestaande relatie.

Alleen was dat niet wat zijn vrouw bedoelde.

Haar verlangen ging niet primair over een trio en ook niet over wat veel mensen bedoelen wanneer ze spreken over een open relatie, waarbij partners bijvoorbeeld ruimte afspreken voor seksuele contacten buiten hun vaste relatie. Zij voelde een verlangen naar een zelfstandige emotionele, romantische en seksuele verbinding met een vrouw. Ze wilde onderzoeken of ze van haar man kon houden én van een vrouw, waarbij beide verbindingen hun eigen betekenis mochten hebben.

Daarmee kwamen we veel dichter bij polyamorie, een relatievorm binnen de bredere wereld van consensuele non-monogamie (CNM) of ethische non-monogamie (ENM).

En dat onderscheid was voor hen belangrijk, want haar verlangen was niet simpelweg: ik wil meer seks.

Het ging veel dieper.

Ik wil ontdekken of er in mij ruimte is om werkelijk van meer dan één mens te houden.

Hij hoorde ondertussen vooral dat hij misschien niet meer genoeg was

Rationeel kon haar man begrijpen wat ze zei, maar in zijn lichaam gebeurde iets heel anders. Daar kwam angst. Als zij eenmaal een vrouw zou ontmoeten en zou ervaren hoe het was om werkelijk met een vrouw samen te zijn, wat betekende dat dan voor hem? Wat als zij iets bij haar vond wat hij haar onmogelijk kon geven? Wat als een avond uiteindelijk een weekend werd en een weekend steeds meer ruimte zou innemen? Wat als zij verliefd werd en hij langzaam naar de achtergrond verdween?

Zelf had hij geen enkele behoefte aan een tweede relatie. Hij wilde geen andere vrouw, hoefde niet te experimenteren en voelde geen verlangen om zelf polyamoreus te gaan leven. Zijn verlangen ging uit naar zijn vrouw, hun gezin en het leven dat ze samen hadden opgebouwd. Monogamie voelde voor hem niet als een beperking waaruit hij bevrijd moest worden; het paste eenvoudigweg bij zijn eigen relationele behoefte.

Dat vind ik belangrijk, omdat er soms over monogamie en non-monogamie wordt gesproken alsof één van beide vormen bewuster of vrijer zou zijn. Zo kijk ik er niet naar. Voor de ene mens kan een monogame relatie volledig kloppen, terwijl een ander ontdekt dat een polyamoreuze of andere consensueel non-monogame relatievorm beter aansluit.

De therapeutische vraag is niet welke relatievorm superieur is.

De vraag is of de mensen die erin leven zichzelf en elkaar werkelijk kunnen blijven ontmoeten.

Jaloezie bleek een deur naar een veel ouder verhaal

Met Voice Dialogue begonnen we te onderzoeken welke delen in hem zo sterk reageerden. Al snel kwamen we bij jonge stukken die helemaal niet bezig waren met begrippen als polyamorie of ethische non-monogamie. Zij waren bezig met veel oudere vragen.

Ben ik nog wel genoeg?

Word ik straks ingeruild?

Wat als ze ontdekt dat ze gelukkiger is met haar?

Wat als ik alleen achterblijf?

We hadden zijn jaloezie kunnen behandelen als iets wat hij moest overwinnen om zijn vrouw vrijheid te kunnen geven, maar daarmee zouden we voorbij zijn gegaan aan alles wat die jaloezie ons probeerde te vertellen.

In het jaartraject konden we juist steeds opnieuw terug naar die onderliggende lagen. Wanneer er iets nieuws gebeurde en zijn systeem weer in alarm schoot, hoefde hij niet te concluderen dat hun experiment dus mislukt was. We konden onderzoeken welk deel er op dat moment aan het stuur zat en wat dat deel nodig had.

Langzaam verschoof zijn vraag van hoe zorg ik ervoor dat zij niet verliefd wordt op iemand anders? naar iets veel fundamentelers:

Kan ik mijzelf blijven voelen wanneer de vrouw van wie ik houd óók van iemand anders houdt?

Daar begon zijn eigen proces.

Bij haar werd juist de schuld wakker

Terwijl hij zijn verlatingsangst ontmoette, kwam zij terecht in een heel andere schaduw.

Zodra zij haar verlangen werkelijk begon uit te spreken, kwamen er namelijk allerlei stemmen van buitenaf. Haar ouders vonden er iets van, haar zus begreep haar niet en ook vriendinnen begonnen haar te veroordelen. Ze had toch een goede man? Waarom was dat niet genoeg? Deed ze haar gezin hiermee niet tekort?

Sommige vriendinnen namen afstand en een tijdlang wilde ze zelfs haar ouders en haar zus nauwelijks zien, omdat ze merkte hoeveel energie het haar kostte om een verlangen dat voor haarzelf nog kwetsbaar en nieuw was voortdurend te verdedigen.

Daarmee werd haar vraag:

Durf ik serieus te nemen wat in mij leeft wanneer mensen van wie ik houd mij daardoor egoïstisch vinden?

En zo werd polyamorie steeds minder het onderwerp en steeds meer de ingang

.

Ik kende zelf iets van het landschap waarin zij terechtkwam

Misschien kon ik haar verlangen ook ontmoeten zonder er onmiddellijk bang van te worden omdat ik iets van dit landschap vanuit mijn eigen leven ken.

Ik kwam zelf pas op mijn achtenveertigste uit de kast, nadat ik dertig jaar met een man samen was geweest. Ik weet dus hoe ontregelend het kan zijn wanneer een verlangen dat lange tijd niet volledig geleefd of begrepen is ineens veel meer ruimte in je bewustzijn inneemt.

Mijn weg werd uiteindelijk anders dan de hare. Ik heb zelf onderzocht of polyamorie voor mij zou kunnen werken en ontdekte dat dit niet mijn vorm was. Uiteindelijk koos ik ervoor om met een vrouw samen te zijn.

Maar juist daardoor wist ik ook dat mijn antwoord nooit haar antwoord mocht worden.

Mijn ervaring hielp me om haar verlangen niet te problematiseren, maar ook om polyamorie niet te romantiseren. Zij en haar man moesten zelf ontdekken welke relationele vorm werkelijk bij hen paste.

En daar hadden we een jaar voor.

Polyamorie werd een vergrootglas op hun hele huwelijk

Naarmate de maanden verstreken, vond ik het fascinerend om te zien hoe de oorspronkelijke vraag steeds meer veranderde. Wat aanvankelijk leek te gaan over de mogelijkheid van een tweede relatie, werd een toegangspoort naar gesprekken over hechting, vrijheid, seksualiteit, identiteit, jaloezie, schaamte, grenzen en autonomie.

We onderzochten innerlijke kinderen en projecties, oude trauma’s en familiedynamieken. We keken naar hun hartgedragen mannelijke en vrouwelijke kanten en naar de delen die controle wilden houden wanneer de werkelijkheid onzeker werd.

In Jungiaanse termen werd dit voor mij steeds meer een individuatieproces: de beweging waarin delen die eerder niet pasten binnen het bekende zelfbeeld langzaam bewust mogen worden en geïntegreerd kunnen worden.

Bij haar betekende dat onder andere dat ze haar biseksualiteit en haar polyamoreuze verlangen niet opnieuw in de schaduw hoefde te stoppen. Bij hem betekende het dat hij zijn angst en kwetsbaarheid niet uitsluitend kon oplossen door te verlangen dat zij hetzelfde bleef.

Allebei kregen ze iets anders te doen.

En doordat we elkaar gedurende een heel jaar bleven ontmoeten, konden we ook zien hoe hun patronen zich ontwikkelden. Niet alleen hoe iemand over zichzelf sprak tijdens één mooie therapiesessie, maar wat er gebeurde wanneer het leven werkelijk aan de deur klopte.

Een gevoel is werkelijk, maar een gevoel is nog geen afspraak

Een belangrijk thema werd innerlijk consent.

Haar verlangen naar polyamorie betekende niet automatisch dat hij daarmee akkoord moest gaan. Zijn verlangen naar monogamie betekende evenmin dat zij haar biseksualiteit of behoefte aan een relatie met een vrouw weer moest begraven.

Ze moesten allebei leren voelen waar hun werkelijke ja en nee lagen en daar verantwoordelijkheid voor nemen.

Daarbij werd één onderscheid steeds belangrijker: een gevoel is werkelijk, maar een gevoel is nog geen afspraak.

Zijn angst was werkelijk, maar betekende niet automatisch dat zij niets mocht onderzoeken. Haar verlangen was werkelijk, maar betekende niet dat hij iedere vorm van non-monogamie moest accepteren.

Tussen die twee werkelijkheden moest een relatievorm ontstaan waarin niemand zichzelf hoefde te verlaten om de ander vast te kunnen houden.

En dat kost tijd.

En uiteindelijk kwam er werkelijk een vrouw

Er gingen veel gesprekken aan vooraf. Grenzen werden onderzocht, afspraken gemaakt en soms opnieuw veranderd. Ze volgden workshops rond intimiteit en seksualiteit, ontmoetten nieuwe mensen en kregen langzaam meer taal voor een relationele werkelijkheid die voorheen nauwelijks onderdeel van hun wereld was geweest.

Uiteindelijk ontmoette zij een vrouw met wie werkelijk een relatie ontstond.

Geen experiment voor één avond en geen vrouw die bedoeld was om het seksleven van het echtpaar spannender te maken.

Een geliefde.

Ze vonden uiteindelijk een ritme waarin de twee vrouwen elkaar om de week ongeveer drie dagen zagen. Er kwam een duidelijke agenda, niet omdat liefde in een agenda gevangen moet worden, maar omdat voorspelbaarheid juist veiligheid bracht. Haar man wist waar hij aan toe was, het gezin wist waar het aan toe was en de nieuwe relatie hoefde niet voortdurend als een onverwachte golf door hun bestaande leven heen te slaan.

Langzaam gebeurde er zelfs iets wat hij aan het begin van ons jaar samen waarschijnlijk nauwelijks voor mogelijk had gehouden.

De vriendin van zijn vrouw kwam af en toe bij hen eten.

Hij leerde haar kennen.

En uiteindelijk ontstond er tussen hen een vriendschappelijke relatie. Niet seksueel en niet romantisch; hij hoefde helemaal geen onderdeel te worden van de liefdesrelatie tussen de twee vrouwen. Maar degene die in zijn fantasie ooit symbool had gestaan voor de vrouw die zijn partner misschien van hem zou afpakken, werd een werkelijk mens.

En dat maakte verschil.

Hij hoefde zelf niet polyamoreus te worden

Misschien vind ik dat nog wel een van de mooiste aspecten van hun verhaal.

Hij veranderde niet ineens in iemand die ook meerdere partners wilde. Hij hoefde niet te gaan daten omdat zijn vrouw een andere relatie had en er hoefde geen kunstmatige gelijkheid te ontstaan waarbij hij óók iemand moest hebben.

Hij bleef bij zijn eigen verlangen.

Voor hem was één romantische partner genoeg.

En zij hoefde niet langer te doen alsof datzelfde automatisch ook voor haar moest gelden.

Tot op de dag van vandaag werkt hun vorm voor hen. Dat betekent natuurlijk niet dat dit bewijst dat polyamorie voor ieder stel werkt. Net zo min bewijst een gelukkig monogaam huwelijk dat monogamie voor ieder mens de juiste vorm is.

Geen enkele relatievorm ontslaat ons van onze schaduw.

We nemen onszelf overal mee naartoe.

Waarom zij een jaar voor hun relatie kozen

Wanneer ik achteraf naar hun proces kijk, begrijp ik nog beter waarom zij aan het begin zeiden: dit willen wij niet even tussendoor doen.

Ze kozen niet voor een intensief jaartraject omdat hun huwelijk mislukt was.

Ze kozen ervoor omdat hun huwelijk belangrijk genoeg was.

Ze wilden niet wachten totdat iedere nieuwe trigger een crisis werd en vervolgens pas hulp zoeken wanneer ze elkaar nauwelijks meer konden bereiken. Ze wilden iemand naast zich die hun patronen leerde kennen, wist welke innerlijke kinderen steeds terugkeerden en kon zien wanneer een oud trauma zich vermomde als een discussie over een agenda, een appje of een weekend bij de andere partner.

Voor mij is dat ook de waarde van mijn exclusieve jaartrajecten.

Ik loop gedurende langere tijd met mensen mee wanneer zij weten dat ze niet aan een oppervlakkig vraagstuk werken, maar aan een fundamentele beweging in hun relatie of leven. We beginnen bij wat er werkelijk speelt en hebben vervolgens de tijd om door de verschillende lagen heen te werken: relatiepatronen, intimiteit, seksualiteit, Voice Dialogue, innerlijke kinderen, schaduw, projecties, autonomie en alles wat zich onderweg aandient.

Niet vanuit de belofte dat ik het antwoord voor je weet.

Juist niet.

Maar wel vanuit de mogelijkheid dat je gedurende zo’n jaar niet iedere keer opnieuw alleen hoeft uit te zoeken wat er gebeurt wanneer een oude laag opnieuw geraakt wordt.

Misschien was polyamorie uiteindelijk niet het grootste onderwerp

Als ik nu aan dit stel terugdenk, vind ik het bijzonder dat het aanvankelijk leek alsof hun grootste vraag was of er een andere vrouw in hun leven mocht komen.

Uiteindelijk ging hun proces over zoveel meer.

Het ging over een man die ontdekte hoeveel van zijn veiligheid verbonden was geraakt aan de zekerheid dat hij de enige zou zijn. Het ging over een vrouw die moest leren dat haar verlangen niet automatisch verkeerd werd omdat mensen van wie zij hield het niet begrepen. Het ging over twee mensen die hun innerlijke kinderen ontmoetten, projecties leerden herkennen, oude pijn aankeken en veel preciezer moesten leren spreken over hun ja, hun nee, hun verlangen en hun grenzen.

En juist datgene waarvan hij aanvankelijk bang was dat het hen uit elkaar zou trekken, bracht hen in hun ervaring uiteindelijk dichter bij elkaar.

Niet omdat polyamorie dat automatisch doet.

Maar omdat ze besloten hun relatie niet los te laten terwijl ze veranderden.

Ze gaven zichzelf een jaar waarin niet de vraag hoe zorgen we dat alles hetzelfde blijft? centraal stond, maar een veel moeilijkere vraag:

Kunnen wij elkaar blijven vasthouden terwijl we eerlijk worden over wie we werkelijk zijn?

Misschien is dat voor mij uiteindelijk de essentie van intensief relatiewerk. Niet twee mensen terugbrengen naar de versie van hun relatie die ooit werkte, maar samen onderzoeken of er genoeg liefde, volwassenheid en innerlijk consent aanwezig kan zijn om een nieuwe vorm te laten ontstaan.

Soms betekent dat dat mensen uit elkaar gaan.

Soms betekent het dat ze elkaar opnieuw vinden.

En heel soms ontstaat er een vorm die geen van beiden aan het begin had kunnen bedenken.

Voor dit stel betekende dat een man, een vrouw en daarnaast een vrouw van wie zij óók mocht houden, een gezin dat bleef bestaan en twee partners die niet hetzelfde hoefden te verlangen om elkaar toch werkelijk te kunnen blijven ontmoeten.

En misschien was dát uiteindelijk hun grootste ontdekking: dat ze hun relatie niet konden beschermen door verandering buiten de deur te houden, maar wel door samen te besluiten dat ze elkaar tijdens die verandering niet alleen zouden laten.